Skip to main content

Full text of "Hıdır Lütfü Ile Osman Mazlum"

See other formats


Journal of the College of Languages 


Issue 36 


Hıdır Lütfü ile Osman Mazlum’un 
‘’Tali’im” Şiirlerinin Tahlili 
Arş. Gör. Zeynep Çoban 


Giriş 


Irak Türkmen edebiyatını çok zengin bir geçmişi vardır. Klasik 
edebiyat tarzında bütün Osmanlı ve Azeri divan şairleri çevresi içinde 
bulunan Irak Türkmenlerinin kendi aralarında çok ünlü divan şairleri 
çıkmıştır. Bu dönem 1926 yılına kadar Anadolu Türk edebiyatının tabii bir 
uzantısıdır. Başlangıçtan Irak Türkmen edebiyatını doğuşuna kadar genel 
Türk edebiyatı çerçevesinde mütalaa edilir. Bu dönemin başta gelen şairleri 
14 . yüz yılda yaşayan Nesimi, 16. Yüz yılda yetişen Fuzûlî, 
Fuzûlî'nin oğlu Fazlı, Tezkiresi il ün kazan Ahdi, Ahdi’nin babası 
Şamsi, Amcesi Hüsnü ve amcezadesi Rindi gibi hemen hemen hep şair olan 
bir aile meydana getirmişlerdir. Bağdatlı Rûhî, Nevresi Kadim, Tezkireci 
Bağdatlı Ahdi’nin yazdığına göre: Kalayı, kermi, Hazani, Ziyai, Mir 
Kadri, Hısari, Zamiri... Türkmen edebiyatının görkemli 
şairlerinden sayılırlardı 1 2 3 . 1918’den sora Irak Türkmen edebiyatı 
adıyla anılan Türkmen edebiyatı uzun süre divan edebiyatının etkisinde 
kalmıştır. Eski şiir geleneğine bağlı olarak ürün veren Hicri Dede, Hıdır 
Lütfü, Reşit Akif, Mehmet Sadık ve Osman Mazlum...' Osman Mazlum ise 

.... o 

Türkmen edebiyatında divan şiiri geleneğini sürdüren son şairimizdir . 
Klasik Türkmen edebiyatının belli başlı özelliklerini sanatlarında toplayan 
adı geçen şairlerimiz, bununla birlikte, Türkmen edebiyatında divan şiirinin 
büyük temsilcileridir. Klasik Türk edebiyatının hemen her türünde ve 
içerikten, konu, şekil ve üsluba kadar tam bir devamı diyebileceğimiz tarza 
şiirler yazmışlardır. Türkmen şairlerinin şiirlerini yeni kılan yönleri ise 
düşünce sistemleridir. Genel olarak divan edebiyatında bireysel duygular 

1 -Ata, Terzi Başı, ‘Trak’ta Türkmen Edebiyatına Toplu Bir Bakış”, Kardeşlik Dergisi S. 

Yıl 1971, s. 20-22. Nevzat, Özkan, Türk Dünyası, Nüfusu, Sosyal Yapısı, Dil Edebiyatı, 

Kayseri 1977, s. 264. 

2 Ata,Terzibaşı, Kerkük Şairleri, 3. Kitap, Ötiıken Yayınları, İstanbul 2013. 

3 Ata, Terzibaşı, "Yazı yazanlarımız şiir düzenlerimiz” Kardeşlik Dergisi, S. 1-2, Yıl s. 

27. 


99 




Journal of the College of Languages 


Issue 36 


hakim olurken, Türkmen şairlerinin şiirlerinde toplumsal duygular hakim 
olmuştur. Kendi dertlerinden fazla milletin dert ve kederlerini eserlerinde 
yansıtmaya çalışmışlardır 4 5 . 

Biz bu araştırmamızda Hıdır Lütfü ile Osman mazlum’un Talieim’ adlı 
manzumelerini içerik, şekil, dil ve üslup bakımından inceleyeceğiz. Her iki 
şiirin adı ‘’Tali’im’dır” İki şairimizde aynı konuyu işlemişlerdir. Hıdır 
lütfü’nün, Talieim adlı şiiri 1958 yılında Beşir gazetesinde yayımlanmıştır 3 . 
Osman Mazlum ise aynı adı taşıyan şiirini kardeşlik dergisinde 
yayımlamıştır 6 . 

Yeni Türk edebiyatında Mehmet kaplanla başlayan şiir tahlilleri 7 8 
metodu günümüzde de yeni arayışlarla sürdürülmektedir. Bu arayışları 

o 

sürdürenlerden biri de Nuraullah Çetin’dir . Onların şiir çözümle 
yöntemlerini ‘’Talieim” şiirine uygulayarak söz konusu yöntemi 
deneyeceğim. 


TÂLieİM 

1 Tâlieimden bahsedersem bir sürü şekvâ çıkar 
Ger tecessüm eylese korkunç ejderhâ çıkar 

2 İctinâb etsem kazâdan dâimâ endîşe-nâk 
Hâtıra gelmez felâketlerle hep kavgâ çıkar 

3 Aşık olup arasam bir gözü şehlâ dilberi 
Şüphe etme karşıma bir gözü çakla çıkar 

4 Sohbet etmekçin arasam bir refîk-i bâ-vefâ 
Çok vefâsız bî-hayâ bir şahs-i bî- maenâ çıkar 

5 Şevk ile bulmak dilersem bir edîb-i e âkili 

4 Fazıl, Bayat, trak’ta Türkmen Edebiyatı Tarihi, Kardeşlik Ocağı yayını, Bağdat 1984, s. 

21-32. 

5 - Beşir Gazetesi, "Yaşayan Şairlerimizi Tanıyalım Hıdır Lütfü”,‘’Tali’im”, S. 15, Yıl 

1958. s. 8. 

6 - Osman, Mazlum, Tali’im”, Kardeşlik Değişi, S. 4, Yıl 1964, s.25. 

7 - Mehmet Kaplan, Cumhuriyet Dönemi Şiir Tahlilleri 1, 25.bs., Dergah Yayınevi, İstanbul 

2009 

8 - Nurullah, Çetin, Şiir Çözümleme Yöntemleri,Öncü Kitap Yay., Ankara 2006. 


100 




Journal of the College of Languages 


Issue 36 


Karşıma leylâ perest bir Mecnûn veya şeydâ çıkar 

6 Bir tenezzüh maksadıyla taşra çıksam bir gece 
Her taraf aydınlık iken bir şeb-i yeldâ çıkar 

7 Tâlie inden etme şekvâ, bekle, Lütfî bekledi 

Lütf-i Hakk nâzil olur imdâdina Mevlâ çıkar 


Hıdır LÜTFÜ 
TÂLieİM 

1 Safha-i bahtım açarsam leylden sevdâ çıkar 
Hâsıl-ı e ömrüm cihanda âh u vâveylâ çıkar 

2 İrtiyâh-ı kalb-i bîmânm içün nevrûz günü 
Hangi bir gülzâra gitsem bir kuru sahrâ çıkar 

3 Kûy-i Mahbûb -1 Hudâ ' ya hacc için etsem sefer 
Başıma taşlar yağar karşıma ejderhâ çıkar 

4 Şâh beni daevet kılarsa sofra-ı vâlâsına 
Sû' -i hazzımdan pilâvı bînemek şorba çıkar 

5 Öyle bir bedbaht kulum kim çarşıda satsam kefen 
Kimse ölmez yâ kefensiz gömmeye fetvâ çıkar 

6 Âsiyâb-ı dehrde buğdây tarsam nân içün 

Yâ değirmâna su gelmez yâ unum arpa çıkar 

7 Muttasıl olmuş bana idbâr u ikbâlim serâb 

Tatlı düş görsem (fakat) bed gördüğüm rü’yâ çıkar 

8 Öyle yatmış tâlieim tekmeyle kalkmaz uykudan 
Silmş Ehl-i Kehfi yâddan meyyite müdellâ çıkar 

9 Ger tebennî eylesem bir Gürcü oğlu dilberi 


101 




Journal of the College of Languages 


Issue 36 


Gün-be- gün sarı olur gül benzi bir Gürga olur 

10 Satun alsam bir Habeş eabdin getirsem hâneme 
Kendi eAnter, ceddi Kisrâ dayısı Dârâ çıkar 

11 Etmeğim şor suyum acı eylemiş Allah benim 
Uğruna can verdiğim yârân bana aedâ çıkar 

12 eAkrabaya yüz çevirsem eakreb-i cenger olur 
(Ayetü’l- kürsü) takarsam başıma belvâ çıkar 

13 Girmesin bedbaht olan mahşerde yâ Rab cennete 
Makdemiyle şer kopar cennette de gavgâ çıkar 

14 Birbiri üzre bıraksam gördüğüm nekbetleri 
Kımmesi kandil Dağı’ndan yükselir bâlâ çıkar 

15 Meştel-i bâğ-ı ümmîdde ektiğim şîb-i emel 
Yâ kurur yâ acı kavun yoksa biç pakla çıkar 

16 Öyle meyi etmiş kazâ her dem belâlı başıma 
Öğle gölgemden beni taekîbte evlâ çıkar 

17 Hangi bir epkem medînim üzre açsam mahkeme 
Dil açar hâkim önünde bülbül-i şeydâ çıkar 

18 Hak desem küfr etti derler, can desem derd hâsılım 
Ferş-i kâşân üzre yatsam eâdı bir günyâ çıkar 

19 Lâl olur derhâl imâm ardında kılsam ben namâz 
Âbdest alsam Fırat’ta çeşme-i kalye çıkar 

20 Mey satarsam hal olur et tuzlasam melham kokar 
Zer- fürûş olsam zerrîm destimde hâk-ı âsâ çıkar 

21 Kaebe’ye vakf eylemekçün kandil alsam Mekke’de 
Nûru olmaz yansa yâhud zulmet-i beyzâ çıkar 


102 




Journal of the College of Languages 


Issue 36 


22 Rızkımı ta’mîn içün sıbyân okutsam te kk ede 
Altı yaşında çocuk karşımda bir molla çıkar 

23 Kürsi-i vaeza çıkup şerh-i Buhârî eylesem 
El beni tellıîd edip iedâmıma fennâ çıkar 

24 Rûyuma berber tıraş ettikte ursa ( purda) 

Sû’-i bahtımdan o pavder bir siyah (sürme) çıkar 

25 Hânede fikr ettiğim çarşıda çıkmaz hiç benim 
Tûtî-i şîrîn zebânı beslesem karğa çıkar 

26 Hangi şeyhin yanına gitsem tarîkat almaya 
Lâl olur yâhud teceddüd ehli bir sîmâ çıkar 

27 Yaz günü (irküler) alsam kûre-i haddâd olur 
Kış günü tennûr yakarsam lehbesi sermâ çıkar 

28 Havraman’dan on koz alsam derdime dermân içün 
Sülsü pük sülsü de kifli bâkîsi körâ çıkar 

29 Laenet olsun böyle şansa bâlimi etmiş vebâ ' 

Âhû gözlü dil-ber alsam bir gözü çakla çıkar 

30 îstiyâf kasdıyla (Lübnan’a) gitsem yaz günü 
Nar olur bahrin nesimi germe-i ( İhsa) çıkar 

31 Yevm-i âşûrâda giysem bir siyeh-fâm elbise 
Gün urar siyâhı al yeşil sırma çıkar 

32 Âb-i Zemzem ile gusl eyler isem yevmi’t-tavâf 
Hekke peydâ eyliyüp canımda (egzima) çıkar 

33 Dost için dersem karanfil bana kılbaşı olur 
Gonca gül koklar isem burnumda bir hora çıkar 

34 Hazret-i İdris benimçin biçmiş olsa bir yelek 
Bed gelir tıfsâlı mutlak nâ-kolay sıhma çıkar 


103 




Journal of the College of Languages 


Issue 36 


35 Merhabâ verdimse dosta (mürr-i cefâ) verdim sanır 
İmtıhânda yazdığım doğru neeamler lâ çıkar 


36 Çeşmime dermân bırakmak isteyen göz doktoru 
Ağzıma dermân bırakır şaşırır aemâ çıkar 


37 Hazret-i Hattâb hasınım teğrîm etse Mazlumâ 
Hükmünü icrâya versem hüccet-i ibrâ çıkar 

Osman MAZLUM 


1. Konusu: 

Her iki şairde şiirlerini ‘’Talieim” başlığı adı altında kaleme 
almışlardır. Talieim, Arapça bir kelime olup şans demektir. 

1918’den sonra Türkmen divan edebiyatının ilk kuşak şairlerinden 
Hıdır Lütfü’nün Beşir gazetesinde yayımlanmış şiirdir. Osman Mazlum ise 
Türkmen divan edebiyatının son temsilcisidir. 6 yıl sonra Kardeşlik 
dergisinde aynı adla şiirini yayımlamıştır. 

2 . Teması: 

Her iki şairin şiirlerinde işledikleri tema kötümserliktir. Bu 
kötümserliğe neden olan olayları her şairin ayrı ayrı hayat hikayelerini ve o 
dönemin sosyokültürel durumunu kısaca gözden geçirmek yerinde olur 
sanırım. 


2.1. Hıdır Lütfü: 

Irak Türkmen edebiyatının ünlü temsilcilerinden olan Hıdır Lütfü, 
Hicri Dede’den sonra Anadolu şairleriyle aynı çizgide eserler veren şairler 
arasında önemli bir yere sahiptir. Soyu Mevlana Celalettin Rumi’ye 
dayandığı söylenir 9 . 


9 Ata, Terzibaşı, Kerkük Şairleri, c.6, Bilgisayar Basımevi, Kerkük 2002, s. 118. 


104 




Journal of the College of Languages 


Issue 36 


Hıdır Lütfü, 4 yaşında iken babasını, 11 yaşında da annesini 
kaybetmiştir. Öksüz kalan Hıdır Lütfü, Cemcamal’da mal müdürü olan 
dayısı yanında bir süre kaldıktan sonra Kerkük’e dönüp ilk öğrenimini 
mahalle mekteplerinde tamamlamıştır. 17 yaşında gönüllü asker olarak 
orduya katılıp, kısa bir süre içinde as subay rütbesine terfi eden Hıdır, daha 
sonra da alay katipliğine yükselir. 1. Dünya savaşında alay katibi olarak 
Erzurum ve Kafkas cephelerinde savaşa katılmıştır. 1923 yılında emekliye 
ayrılıp, bir müddet İstanbul’da yerleşmiştir. 1924 yılında da memleketi olan 
Kerkük’e dönmüştür 10 . 

İngiliz işgalindeki Irak’ta Türklük mücadelesine devam etmiştir. 
Tıirkmenler için karanlık bir dönemin başlangıcı olmuştur. Tiirkm eni erin 
bütün hakları ellerinden alınmıştır. Ayrıca Tiirkm eni erin maruz kaldıkları 
soykırımı 4 mayıs 1924 Teyyarı katliamı 11 ve 12 Temmuz 1924 Gavur bağı 
katliamı adıyla anılan soy kırımına uğramışlardır . Kerkük, yönetimin en 
çok baskı uyguladığı bir şehir olmuştur. Burada yaşayan aydınlar sindirim ve 
sürgün uygulamalarına maruz kalarak, haksızlıkları bütün acılarıyla 
yaşıyorlardı. Hıdır Lütfü’nün evi zaman zaman emniyet tarafından basılıp 
aranırdı. Kendisi ve yakınları sık sık emniyete götürülüp sorguya çekilirlerdi. 
1937 yılında evi basılıp İngilizlerin hışmına uğramış 4 yıl hapse atılarak 
işkence gönnüştür. 

Hıdır Lütfü, bu olayı şöyle anlatıyor: ” Boş ve anlamsız yere, beş 
satırlık bir mektup yüzünden yargılanıp boydan boya adaletsizliğin tabutuna 
atıldım. Bu cehennem gibi bir yaşayıştı. Yangın yerine benzeyen kafamda, 
ruhumda hale alev alev çile dumanları tütüyor. Yaşamanın bütün 
adaletsizlikleri, bahtsızlıklarıyla parça parça olmuş yüreğim hale kan 
ağlamaktadır. Benim bu yürekler acısı kaderim geri kalan yaşam çizgimi 
derinden etkiledi. 13 ”. 

Hıdır Lütfü, aydın kafalı, ülkücü bir ruha sahiptir. Milletini ve 
memleketini canı kadar seven şairlerimizden biridir. Bütün bu olumsuz 
olayların yarattığı üzüntü, özlem ve çaresizlik şairimizin yazmış olduğu 
bütün eserlerini derinden etkilemiştir. Bütün üzüntülerini kelime kelime 
talieim şiirine dökmüştür. Talieim şiirindeki kötümserlik teması şairin 
içinde bulunduğu ruh halini vurgulayıcı biçimde anlatmaktadır. 

Hıdır Lütfü’nün yazmış olduğu talieim şiirini incelediğimizde metnin 
içerik çekirdeğini bahtsızlık oluşturmaktadır. Büyük Türkmen şairi kendi 

10 Nefi, Demirci,Utulmayan Türkmen Şairlerinden Ağababa Hıdır Lütfü, İstanbul 2005, s. 8. 

11 -Suphi, Saatçi, Tarihten Günümüze Irak Türkmenleri, 2. bs. Ötüken Yay., istanbu 2003, s. 

194. 

12 -Suphi, Saatçi, Tarihten Günümüze Irak Türkmenleri 2. bs., Ötüken Yay. İstanbul 2003,, s. 

210 . 

13 - Hidayet Kemel, Abdülhakim Rüjioğlundan Seçmeler, Zaman Basımevi, Türkmen Kardeşlik 

Ocağı Yay., Bağdat 1986 s. 209. 


105 






Journal of the College of Languages 


Issue 36 


düşüncelerini, kaderini ve psikolojik ruh durumunu şiirine yansıtmıştır. İstek 
ve arzularının gerçekleşmemesi, hüzün ve kederi bütün benliğiyle yaşayan da 
şairin kendisidir. Talieim şiiri, şansın kötülüğünden kaynaklanan ve şairin 
derinden yaşadığı bedbahtlığının acılarına borçludur. 

Hıdır Lütfü, istek ve arzularını elde etmek istedikleri nesneleri bir bir 
sıralar. Ne var ki şansının kötü olması nedeniyle arzu ettiği her şeyin zıddı ve 
tersi karşısına çıkar. 

Hıdır Lütfü’nün ruh halini en açık bir biçimde ortaya koyan Talieim 
şiirinin ilk beytidir. Ancak dizelerde geçen kelimeler “kazadan uzaklaşmak, 
güzel gözlü dilber, vefalı arkadaş, akıllı insan ve mehtablı gece gibi güzel ve 
iyi şeyleri arzularken, “ ’ejderha, kavga, çakla, bâ-vefâ, şâyda, şeb-i yeldâ 
gibi, kötü, çirkin ve korkunç nesnelerle karşılaşır, şairin içinde bulunduğu 
ruh halini ifade etmek için seçtiği kelimelerdir. Kısacası talieim şiirinde 
hayatta insanı mutluluğa ve rahatlığa kavuşturan şeyleri isterken, şairin 
hayatını karartan derin kötümserlik, hasret acılarıyla yaşama mutluluğu 
kaybetmesini anlatır. Şairin ruh hali öyle mustariptir ki bütün isteklerini elde 
edememiştir. 

2.2. Osman Mazlum: 

Klasik şiir geleneğine bağlı olarak ürün veren Osman Mazlum, divan 
edebiyatına bağlı son Türkmen şairidir. Her zaman kaderinden şikayetçi 
görünmüş, bu yüzden şiirde “mazlum” mahlasını alan Osman, Türkmen 
edebiyatında önemli bir yer tutmaktaydı. Kendi kendine kapanmış bir şairdir. 
Bu bakımdan şiirlerinde, öteki şairlerinki gibi olmayarak bambaşka bir 
özellik görülmüştür 14 . 

Osman Mazlum’un şiirlerinde şikayet ve bedbinlik ön planda gelen 
öğelerdendir. Aslında şairin yaşadığı hayat da gerçekten soyadına uygunluk 
göstermekteydi 15 . Mazlum’un yaşayışı ile Kerkük’ün sosyal durumunu 
gözden geçirirsek, Şairimiz mazlum mahlasının kullanmasında haklı olduğu 
görülür. Hayatında her zaman haksızlığa uğrayan Mazlum, hiçbir isteğine 
kavuşmamıştır. Her hangi bir işi ele almışsa, mutlaka o işte başarısızlığa 
uğramıştır 16 . 


14 -Ata, Terzibaşı, Kekük Şairleri, 3. Kitap, Ötüken Yay., İstanbul 2013, s. 234. 
15 - Suphi, Saatçi, "Kerkük'te Türk Edebiyatı" Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları, c. 6. 

Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1997, s. 437. 

16 -Haşan, izzet Çardaklı, Şuarai'T-Türkman El- Muasırun, Zaman Basımevi, Bağdat,1990, s . 

125 


106 





Journal of the College of Languages 


Issue 36 


14-16 Temmuz 1959 katliamını gören Mazlum, Baas rejiminin zalim 
yönetimi döneminde Kerkük’e uygulanan zulmü gönnüştür. Kerkük’te 
yaşanan bu acı olaylar, dünyada hiçbir örneği görülmeyecek ölçüde millî 
duygu taşıyan Türkmen şairlerini derinden etkilemiştir 17 . Şairin hayat 
serüveni ile memleketin sosyokültür durumu birleşince Mazlum’un edebiyat 
dünyasını karartmıştır. Milletin şansı ile kendi bahtını harmanlaştırarak 
keder, üzüntü ve bedbahtlık ile dizelerini yoğurmuştur. Böylece yazmış 
olduğu birçok kasidelerinde kötümserlik baskın bir biçimde görülmektedir. 
Onun için bütün Türkmen edebiyat tarihi yazanlar, Osman Mazlum’u 

1 R 

kötümser bir şair olarak göstennişlerdir . 

1918 tarihinden sonra Türkmen şairleri yazmış oldukları şiirlerinde 
olumsuz durumlara karşı üstü kapalı bir şekilde duygularını kötümser şiirler 
yazarak yansıtmaya çalışmışlardır. 

Osman mazlum, kaleme aldığı Talieim şiirinde hem kendi bahtını 
hem de milletinin bahtını usta bir ressamın fırçasından çıkmış gibi çizmiştir. 
Bütün dert ve elemlerini ustaca dizelerine dökmüştür. 

Osman Mazlum, Talieim şiirinin ilk dizelerinden itibaren arzu ettiği 
bütün olumlu nesneleri arzularken, karşısına sürekli olarak istemediği çirkin 
ve olumsuz şeylerle karşı karşıya kalmıştır. Bu şiirde Mazlum ruh halini 
açık bir şekilde gözler önüne sermiştir. 

Kısacası Osman Mazlum, talieim şiirinde çok arzu ve isteğini elde 
edemediği için, gönlünü harap eden derin hasret acılarıyla yaşama 
mutluluğunu kaybetmesini anlatır. Mazlum, öyle acı ve üzüntü çekmiştir ki, 
dünyayı derin bir karanlık içinde gönnesinden kaynaklanmaktadır, 
diyebilirim. 

Bilindiği gibi, Şair, bir milletin aynasıdır. Milletin bütün his ve 
duygularını eserlerinde yansıtır. Şairin yaşadığı sosyal ve kültürel durum 
psikolojik durumunu doğrudan doğruya etkiler. Şair, bir milletin eksiksiz 
olarak his ve fikir hayatını inceden inceye araştırıp inceler. Bu olayları kendi 
his ve duyguları ile örerek kaleme aldığı halde kişisel durumu ile hiç bir 
zaman ilgisi yoktur 19 . 


17 Suphi, Saatçi, Irak Türkmenleri, Ötüken Yay., İstanbul 2003, s. 232. 
18 - Fazıl, Mehdi Bayat, Irak Türkmen Edebiyatı Tarihi, Kardeşlik Ocağı Yayınları, Bağdat 
1984. Abdullatif, Benderoğlu, Türkmen Edebiyatı Tarihine Bir Bakış, c.2, Bağdat 1889... 
19 -İsmail, Çetişli, Metin Tahlillerine Giriş, 1 Şiir , 3. bs. Akçağ Yay., Ankara 2004, s. 137. 


107 




Journal of the College of Languages 


Issue 36 


Her iki şairin kaleme almış oldukları manzumelerinde istek ve 
arzuları ile gerçekleşmeyen istekleri arasında yaşamış oldukları tezatları 
somut hale getirebilmek için olması istenen ile olanın niteliklerinin 

90 

karşılıklarını bir tablo halinde venneyi uygun gördük.” 

Hıdır Lütfü: 


Olması istenen 

olan 

içtin âb etmek kazadan 

hatıra gelmez felâket 

gözü şehlâ 

gözü çakla 

refîk-i bâ- vefâ 

vefâsız bî -hayâ, şahs-i bî-maenâ 

edîb-i eâkıl 

mecnûn, şeydâ 

aydınlık 

şeb-i yeldâ 


Osman Mazlum: 


Olması istenen 

olan 

Nevrûz, gülzâr 

kuru sahra 

Kûy-i mahbûb-i Huda, hacc 

taşlar yağar, ejderha 

sofra-i vâlâ 

pilâvı bînemek, şorba 

kefen satmak 

kimse ölmez, kefensiz gömmeye 
fetvâ çık- 

âsiyâb-i dehr, buğday tartmak 

değirmene su gelmez, unum arpa çık- 

idbâr, ikbâl 

serâb 

tatlı düş 

bed rü’yâ 

yatmış talieim 

tekmeyle kalkmaz 

gürcü oğlu dilber 

sarı olur, benzi gürga ol- 

habeş ebdi 

eAnter, Kisrâ, Dârâ 

yârân 

aedâ 

akraba 

eakreb-i cenger 

Ayetü’l-kürsü tak- 

belvâ çık- 

cennet 

şer, kavga 

şîb-i emel 

acı kavun, biç bakla 


20 -İsmail Çetişli, Metin Tahlillerine Giriş/ 1 şiir, Akçağ yay., 3 .bas., Ankara 2004, s.184. 


108 






Journal of the College of Languages 


Issue 36 


epkem 

dil aç- 

hak 

küfür 

can 

derd 

ferş-i kâşân 

eâdi günyâ 

Fırat 

çeşme-i kalye 

mey 

hal 

et tozlamak 

malhem kokmak 

zer 

hâk 

kandil 

zulmet-i beyzâ 

çocuk 

mollâ 

vaez , şerh-i Buhârî 

tellıîd, iedâm 

pavder 

siyah 

tûtî-i şîrîn 

karğa 

şeyh 

lal olur, teceddüd ehli 

yaz günü irküler al- 

kûre-i haddâd 

kış günü tennûr yak- 

lehbesi sermâ çık- 

Havraman kozu 

kifli, körâ 

bal 

veba’ 

âhû gözlü 

gözü çakla 

bahrin nesimi 

germe-i İhsa 

siyeh-fâm 

al yeşil sırma 

Âb-i Zemzem eylesem gusl 

hekke, egzima 

karenfil 

kılbaşı 

gonca gül 

hora 

Hazret-i îdris, yelek 

nâ-kolay sıhma 

marhabâ 

mürr-i cefâ 

neeam 

lâ 

çeşmime dermân, göz doktoru 

ağzıma dermân, aemâ 

Hazret-i Hahhâb, adâlet 

Mazlum 


109 





Journal of the College of Languages 

Issue 36 


teğrîm 

hüccet-i ibrâ 

3 . Şekil ve Yapı: 


Her iki şairin yazmış oldukları manzumede ilk beyitleri giriş bölümü 
özelliği taşımaktadır. Manzumenin İlk beyti, daha sonraki beyitlerde daha da 


açılacak olan konuya belli bir zemin hazırlamıştır. 

3.1. Hıdır Lütfü: 

Hıdır Lütfîi’nün kaleme almış olduğu ‘’Talieim” manzumesi 7 
beyitten oluşmaktadır. İlk beyti kendi arasında kafiyelidir. Diğer beyitler ise 
ilk dizeleri serbest, ikici dizeleri ise birinci beytin kafiyesi ile kafiyelidir. 
Manzumenin dize ve kafiye düzenini şema olarak şöyle gösterebiliriz : 

—--a 

--a 

--x 

- a 

-- x 

--a 

.. x ... 

Manzumenin kafiye çeşidi ”â” tam kafiyedir. Redifi ise ”çıkar” 
21 

kelimesidir . 

Araz veznin bahr-i remel kalıbıyla kaleme alınmıştır. 

Şiirin vezin şemasını şöyle gösterebiliriz: 

Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün 

Tâ li ein den/ et me şek vâ,/ bek le, Lüt lî/ bek le di 

— X./ — X ./ - X ./ — X —/ 


21 - Cem, Dilçin, Örneklerle Türk Şiir Bilgisi, 4. bs., TDK Yay. Ankara 1997, s. 87. A. M. Yekta, 
Saraç, Klasik Edebiyat Bilgisi, Biçim- Ölçü-Kafiye, 4. bs., Gökkubbe Yay., İstanbul 2011, s. 

262. 


110 












Journal of the College of Languages 


Issue 36 


3.2. Osman Mazlum: 

Osman mazlum’un yazmış olduğu ‘’talieim manzumesi 37 beyitten 
oluşmaktadır. Manzumenin kafiye çeşidi ‘’â' ' tam kafiyedir. Redifli ise 
”çıkar” kelimesidir. İlk beyti kendi arasında kafiyelidir. Diğer beyitleri ise, 
ilk dizesi serbest, ikinci dizesi ise ilk beytin kafiyesi kafiyelidir . 

Manzumenin dize ve kafiye düzenini şema olarak şöyle göstere¬ 
biliriz: 

..a 

— --x 

- -- a 

.— x 

--— a 

.— x. 

Manzume Aruz vezninin bahr-i remel kalıbıyla kaleme alınmıştır. 

Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün 


Saf ha- i bah / tun a çar sam/ ley 1 den sev/ dâ çı kar/ 

- x — —/ - X.-/ -X — -/ — X - 

Görüldüğü gibi, Osman Mazlum’un yazmış olduğu manzumenin 
nazım şekli ve vezni ayrıca da kafiyesi de Hıdır Lütfü’nün talieim 
manzumesi ile aynıdır. 

Her iki şairde son beyitlerinde mahlaslarını kullanmışlardır. Hıdır 
Lütfü, ‘’Lütfü” mahlasını kullanmıştır. Osman Mazlum ise bedbahtsızlığın 
simgesi olan ‘’Mazlûm” mahlasını kullanmıştır. 


4 . Manzumelerin Dil ve Üslûpları: 

4.1, Hıdır Lütfü: 

Hıdır Lütfü, 1918’den sonra Türkmen şairlerinin ilk kuşağındandır. 
Eserinde kullandığı dil divan edebiyatının dil özelliğini yansıtmaktadır. 


111 











Journal of the College of Languages 


Issue 36 


Arapça, Farsça kelimeler ve terkipler de yer almıştır: bahset-, şekvâ, 
tecessüm, içtinâb, dâimâ, hâtıra, felâket, şüphe, sohbet, vefâ, tenezzüh, 
maksad, taraf, endişe-nâk, şeydâ, şahs-ı bîmaenâ, edîb-i eâkıl, şeb-i 
yeldâ, lütf-i Hak. Ayrıca eserinde sadece ‘’çakla” yerel kelime geçmektedir. 
Kelime dağarcığı Osmanlıcanm son döneminde kullanılan sade Türkçeye 
yakındır. Eserini anlaşılması kolay olan bir dil ile kaleme almıştır. Aydın ve 
yarı aydın olan kimseler şiirini kolayca anlayabilirler. Hıdır Lütfü’nün 
eserleri açık ve sade olup pek sanatlı değildir 22 . 

Şiirin giriş bölümü olarak değerlendirdiğimiz ilk beytinde, bundan 
sonraki beyitlerde daha da açıklık olan konuya bir zemin hazırlar. Şiirin 
yapısını oluşturmakta olan dilek istek kipi, metninin temelini 
oluşturmaktadır. Zira bu kip, şiirin var oluş sebebini ortaya koymaya hizmet 
ettiği gibi, şairin içinde bulunduğu ruh halini sezdirmektedir. 


4.2. Osman mazlum: 

Irak Türkmenleri arasında divan şiirinin son temsilcisi olan Osman 
Mazlum, aruz ölçüsünü kullanan klasik bir şairdir. Mazlum’un koyu 
Osmanlıca olan manzumesi, Arapça, Farsça ve terkiplerle doludur. Leyi, 
sevdâ, vâveyle, sahra, sefer, daevet, kefen, fetvâ, muttasıl, idbâr, ikbâl, 
serâb, rü’yâ, meyyit, tebennî, eabd, aedâ, akraba, belvâ, mahşer, 
makdem, şer, gavgâ, kımme, meyi, kazâ, belâ, taekib, evlâ, epkem, 
mahkeme, hak, küfür, hâsıl, hal, malhem, vakf, nûr, rızk, te’mîn, sıbyân, 
tellıîd, dâimâ, şeyh, tarikat, teceddüd, ehl, tennur, lehbe, süls, bâkî, laenet, 
şans, vebâ, istiyâf, kasd, nar, bahr, nesim, gusl, hekke, tıfsâl, mühakkak, 
merhabâ, imtihân, neeam, lâ, medin, mahkeme, hâkim, nevrûz, gülizâr, 
şâh, pilâv, binemek, şorba, bedbht, çarşı, nan, bed, hâne, yâr ân, bâlâ, 
derd, âbdest, dest, fermâ, rûy, zebân, s imâ, sermâ, dermân, bâl, âhû, dil¬ 
ber, germ, çeşm, safha-i baht, hâsıl-i eömr, irtiyâh-i kalb-i bimâr, kûy- 
i mahbûb-i hudâ, sofra-i vâlâ, sû ' -i haz, âsiyâb-i dehr, Ehl-i kehf, 
eakreb-i cenger, meştel-i bâğ-i ümmid, şib-i emel, bülbül-i şeydâ, ferş-i 
kâşân, çeşme-i kalye, zer-fürûş, hâk-i âsâ, zulmet-i beyzâ, kürs-i vaez, 
şerh-i Buhâri, sû’-i baht, tûtî-i şirin, kûre-i haddâd, yevm-i âşûrâ, siyeh- 
fâm, âb-i zemzem, Hazret-i İdris, mürr-i cefâ, Hazret-i Hattâb, hüccet-i 


22 -Ata, Terzibaşı, Kerkük Şairleri, 4. Kitap, Ötüken Yay., İstanbul 2013, s. 109. 


112 






Journal of the College of Languages 


Issue 36 


ibra. Manzumesinde yerli halk deyimlerini ve halk ağzında kullanılan 
sözleri, eserinde ustaca kullanmıştır. Örneğin: Çakla, şorba, tartsam, şor, 
koz, kof, kora ... gibi. 

Görüldüğü gibi, yabancı kelimelerle doludur. Bu bakımdan şiirleri 
yaşadığı çağa uygun değildir. Bu nedenle yeni kuşak edebiyatçıları 
eserlerinden yararlanmamışlardır. 

Osman Mazlum’un talieim manzumesinin yapısını meydana getiren 
dilek istek kipi, metnin anahtarı hükmündedir. Zira bu kip şairin arzu ve 
isteklerini belirtmektedir. 

Görüldüğü gibi, her iki şairin eserlerinde üslûplarını ve dil 
özelliklerini belirleyen en önemli özellik, divan şiirinin etkisidir. 

4. 3. İki manzumenin anlam ve içerik bakımından benzer beyitleri: 

Osman Mazlum,”Talieim” adlı şiirini Hıdır Lütfü’nün yazmış 
olduğu şiire nazire olarak kaleme almıştır. Ne var ki Osman Mazlum nazire 
ibaresini yazmamıştır. Şairlerimizin şiirlerini incelediğimizde Osman 
mazlum, şiiri oluşturan bütün unsuları Hıdır Lütfü’nün manzumesinden 
etkilenerek, şiirini kaleme almıştır. 

Ayrıca da Osman mazlum, Büyük Türkmen şairi Hicri Dede’nin *’ 
ikbâlli ikbâlsiz”“ adlı manzumesinden etkilenmiştir. Mazlum, kaleme 
almış olduğu manzumesinde kendisini ikbâlsizin yerine koymuştur 24 . 

Hıdır Lütfü: 

Tâlieimden bahsedersem bir sürü şekvâ çıkar 

Hâsıl-ı eömrüm çıhanda âh u vâveylâ çıkar 


Osman Mazlum: 

Safha-i bahtım açarsam leylden sevdâ çıkar 
Hâsıl-ı eömrüm çıhanda âh u vâveylâ çıkar 

Hıdır Lütfü: 


23 - Hicri, Dede, Yadigar-i Hicri, Bağdat Vilayet Matbaası, Bağdat 1329, s. 29. 

24 -Ata Terzibaşı, Kerkük Şairleri 3. Kitap, Ötüken Yay. İstanbul 2013, s. 235. 


113 




Journal of the College of Languages 


Issue 36 


Aşık olup arasam bir gözü şehlâ dilberi 
Şüphe etme karşıma bir gözü çakla çıkar 

Osman Mazlum: 

Laenet olsun böyle şansa bâlimi etmiş vebâ 
Âhu gözlü dilber alsam bir gözü çakla çıkar 

Hıdır Lütfü. 

Bir tenezzüh maksadıyla taşra çıksam bir gece 
Her taraf aydınlık iken bir şeb-i yeldâ çıkar 

Osman Mazlum: 

İrtiyâh-ı kalb-i bîmârım içün nevrûz günü 
Hangi bir gülzâra gitsem bir kuru sahra çıkar 

Hıdır Lütfü 

Sohbet etmekçin arasam bir refîk-i bâ-vefâ 
Çok vefâsız bî-hayâ bir şahs-i bî- maenâ çıkar 

Osman Mazlum 

Hangi şeyhin yanma gitsem tarikat almaya 
Lâl olur yâhud teceddûd ehli bir sîmâ çıkar ... 


SONUÇ 

Irak Türkmen edebiyatının çok zengin bir geçmişi vardır. 1918 
tarihinden sonra Irak Türkmen edebiyatı adıyla anılan edebiyatımız, divan 
edebiyatının geleneğini sürdürmüştür. Tahlil ettiğimiz ‘’talieim” manzumesi 
iki şair tarafından aynı konu değişik tarihlerde kaleme alınmıştır. Hıdır Lütfü 


114 




Journal of the College of Languages 


Issue 36 


birinci kuşak şairlerindendir. Osman Mazlum ise divan şiirinin son 
temsilcisidir. 

Manzumenin ana fi kr i kötümserliktir. Yardımcı fikirler ise şairlerin 
istek ve arzularıdır. Şiirdeki karamsarlık şairlerin ruh halleriyle içinde 
bulunduğu siyasal ve kültürel durumlarını vurgulayıcı bir biçimde 
yansıtmaktadır. 

Hıdır Lütfü, kısa ve öz olarak bahtsızlığını belirtip talieinden şikayet 
etme bekle ,sabret, Tanrı’nm lütfü iner, yardımına Tanrı yetişir demektedir. 
Tanrı’dan ümidini kesmemiştir. 

Osman Mazlum ise, karşılaştığı bazı üzüntülü olaylarla 
bedbahtsızlığım çok beğenilmeyen olağanüstü abartılarla dolu olduğundan 
gerçeklerden çok uzaktır. Mübalağalarında daha da ileriye giderek şöyle 
diyor: İdris peygamber benim için bir yelek biçmiş olsa bile, biçişi iyi olmaz, 
çirkin bir yelek çıkar. Diğer bir beytinde de şöyle diyor: 

Ey Mazlum, Hazret-i Ömer düşmanımı cezalandırsa bile, verilen 
hüküm yürürlüğe koyulursa suçsuz çıkar. 

Halk ağzında kullanılan kelimeleri seçerek eserinde ustaca 
kullanmıştır. Kullandıkları sıfatlar, teşbihler ve istiareler tamamen kendi 
buluşlarıdır. 


SÖZLÜK 

Âb -1 Zemzem : (Far., Ar.) Zemzem kuyusunu suyu. 

Acı kavun : eşek hıyarı, 
âdî : (Ar.) değersiz. 

âh : ah, ağrı ve acı duyulduğunda söylenen bir söz. 

âhû: (Far.) Ceylan 

âhû gözlü: mec. İri ve güzel göz. 

eâdî : (Ar.) Bayağı, değersiz. 

eakreb-i cenger : (Ar., Far. Akreb-i jenger) Bakır pası renginde olan 

öldürücü bir çeşit akrep . 
aemâ : (Ar.) Kör. 
âsiyâb : (Far.) Değinnen 


115 





Journal of the College of Languages 


Issue 36 


âsiyâb -1 dehr: mec. Dünya değirmeni, 
bahr: (Ar.) Deniz. 

bahset- : (Ar. T.) Bir konu üzerinde söz söylemek, sözünü etmek, 
baht: (Far.) Şans. 

Bâl: (Ar.) Gönül. Yürek, kalp, 
bâlâ : (Far.) Yüksek . 
bâkî : (Ar.) geri kalan, 
benz : (Far.) Beniz, yüz rengi. 

biç pakla : (Trkm.) Henüz gelişmemiş sert ve çiğnenmeyen bakla, pişmemiş 
bakla tanesi. 

bî-hâyâ : (Far. Ar.) Hayasız, utanmaz. 

bî- nemek (Far.) Tuzsuz, lezzetsiz. 

bülbül-i şeydâ: (Ar. Far.) Çılgın bülbül. 

cefâ : (Ar.) Eziyet, incitme. 

cihan : (Far.) Dünya 

çakla : (Trkm.) Şaşı. 

çeşm (Far.) Göz. 

çeşme-i kalye: (Far. Ar.) Suyu tuzlu olan pınar, 
dâima : (Ar.) Her vakit, sürekli olarak. 

dârâ : (Far.) Hükümdar . Keyaniyan denilen eski Fars hükümdarlarından 
dokuzuncusu Keykubat. Ululuk,azamat ve görkemlik sembolüdür, 
daevet: Çağırma. 

derd hâsıl: (Far. Ar.) Dert kazanmak, 
dermân : (Far.) İlaç, 
dest: (Far.) El. 

dil-ber : ( Far.) Gönlü alıp götüren güzel. 

düş : Uyurken zihinde beliren olayların,düşüncelerin bütünü, rüya, 
ebkem (Ar.) Fal, dili tutulmuş, konuşmaz duruma gelmiş, dilsiz, 
edîb-i eâkıl: Akıllı ve zarif edebiyatçı, 
egzima : (yun.) Egzama. 

ejderhâ : (Far.) Büyük yılan, korkunç ve hayâli hayvan, 
endişe-nâk: (Far.) Düşünceli, 
etmek: Ekmek. 

evlâ : (Ar.) Daha uygun, daha iyi, üstün, 
felâket: (Ar.) Müsîbet, belâ, bahtsızlık, 
fermâ : (Far.) Emreden, buyuran. 


116 





Journal of the College of Languages 


Issue 36 


ferş-i kâşân : İran’da dokunan en kaliteli hali çeşidi, 
fetvâ: (Ar.) Müftü tarafından verilen şerei hüküm, 
ger: (Far.) Eğer, 
genn : (Far.) Sıcak. 

germe- i İhsâ : İhsa sıcaklığı, mec. Çok sıcak. 

gusl eyle- : (Ar. T.) Gusül abdesti almak. 

gül-zâr : (Far.) Gül bahçesi. 

günye .( Far.) ince, bez çuval. 

gürcü oğlu: Gürcistanlı, mec. Çok güzel. 

gürga : Hindistan’da yaşayan bir kavm, mec. çirkin yüzlü 

hal: (Ar.) Sirke. 

hâk-i âsâ : (Far.) Toprak gibi. 

hakka: (Ar.) Kaşınma 

hâne: (Far.) Ev. 

hâsıl-ı ömr : (Ar.) Ömrün kazancı. 

hâtıra gel-: (Ar.T.) Bir şeyin gerçekleşeceği, olacağı hiç düşünülmemek. 

Havraman: Irak’m kuzeyinde cevizi ile ünlü bir memleket. 

hazret- Hattab : (Öz. İs.) İkinci İslam halifesi, Hazret-i Ömer. 

hekke: (Ar.) Kaşınma. 

hora : (Trkm.) Sivilce, en küçük çıban 

hüccet-i ibrâ: (Ar.) Beraat belgesi. 

ictinâb et-: (Ar. T.) Sakınmak. 

idbâr : (Ar.) Talihsizlik, bedbahtsızlık. 

ikbâl: (Ar.) Talih, şans. 

imdâd : (Ar.) Yardım. 

irküler: (İng.) Klima. 

irtiyâh-ı kalb-i bîmâr : (Ar. Far.) Hasta gönlün ferahlanması, 
kandil : (Ar. ) İçinde sıvı bir yağ ve fitil bulunan kaptan oluşmuş 
aydınlatma aracı. 

kandil dağı: Irak’ın kuzeyindeki en yüksek dağ. 

kazâ : (Ar.) Can veya mal kaybına, zararına sebep olan kötü olay. 

kilbaşı: (Trkm.) Parmakta oluşan, ağrı verici bir çeşit çıban 

kifli: (Trkm.) Küflü küflenmiş olan. 

kinime: (Ar.) Duruk, dağın zirvesi, 

kora : (Trkm.) İçi sert kısmından kolaylıkla ayıklanamayan ceviz. 


117 






Journal of the College of Languages 


Issue 36 


koz : (Far.) Ceviz. 

kûre-i haddad: (Far., Ar.) Demirci ocağı, 
kûy-i mahbub : Sevgilinin yeri, sevgilinin oturduğu yer. 
kûy-i mahbub-ı hudâ: Müslümanların hacı olmak üzere belli zamanda gidip 
ziyaret ettikleri yer, Tanrı’nm evi. Kabe, 
kürsi-i vaez : (Ar.) Dini öğüt kürsüsü, camilerde hatibin çıkıp hutbe 
okuduğu merdivenli kürsü, 
lâ : (Ar.) hayır. 

lâl: (Far.) Dilsiz, (bkz. Ebkem). 

lehbe : (Ar.) Alevli ateşin yüze vuran şiddetli sıcaklığı. 

leyi: (Ar.) gece. 

leylâ : (Ar. Öz. îs.) Leyle ile Mecnun hikayesinin kadın kahramanı. 

leylâ perest: Leyla’yı seven. 

lütf-i Hak : (Ar.) Tanrı’nm yardımı, ihsanı. 

maksad : (Ar.) İstenilen şey, amaç. 

Mecnûn : (Ar. Öz. İs. ) Leyla ile Mecnun hikayesinin erkek kahramanı. 

Delice seven, tutkun, 
medîn : (Ar.) Borçlu 

melhem (Ar.) Merhem. 

meştel-i bâğ- i ümmîd : (Ar., Far.) Ümit bahçesinin fidanlığı. 

Mevlâ: (Ar.) Sahip. 

meyyit: (Ar.) ölmüş. 

muttasıl : (Ar.) Aralıksız. 

mürr: (Ar.) Acı. 

nâ- kolay : ( Trkm.) Biçimsiz. 

nâzil: (Ar.) İnen. 

neeam: (Ar.) Evet. 

nekbet: (Ar.) Lelâket, musibet. 

nesim : (Ar.) Hafif rüzgar 

Nevrûz : (Lar.) Yeni gün. 

pavder : (İng) Kokulu ince toz, bkz. pudra 

perest: (Far.) Tapan, taparcasına seven. 

peydâ eyle- : (Far., T.) Anıdan ortaya çıkmak. 

pudra. (Fr.) Kokulu ince toz. 

pük : (Trkm.) Kuruyarak ve çürüyerek içi boşalan, kof. 


118 




Journal of the College of Languages 


Issue 36 


refik-i bâ-vefâ : (Ar., Far.) Vefalı arkadaş, 
rûy : (Far.) Yüz. 

rü’ya : (Ar.) bkz. Düş, mec. gerçekleşmesi imkansız durum, hayal. 

rü’ya çık-: Düş gerçekleşir, hakikat olur. 

safha-i baht: (Ar.) Şansımın safhası. 

sahrâ: (Ar.) Kır, çöl. 

sermâ : (Far.) Soğuk. 

sevda : (Ar.) Çok kara, çok siyah. 

sıhma : (Trkm.) Kısa yelek. 

sîmâ . (Far.) Yüz, çehre, beniz. 

siyah-fâm : (Ar., Far.) siyah renk, beniz. 

sofra : (Ar.) Masa, sini ve benzeri şeylerin, yemek üzere hazırlanmış 
durumu. 

sofra-ı vâlâ : (Ar. Far.) Tatlı yemeklerle donanmış yemek sofrası, 
sohbet et-: (Ar., T.) Dostça, arkadaşça konuşarak hoş bir vakit geçirme, 
söyleşide bulunmak, 
sû’-i haz : (Ar.) Kötü şans, 
şâh : (Far.) Pâdişâh. 

şahs-i bî-maenâ : (Ar., Far.,Ar.) uygunsuz kişi. 

şeb-i yeldâ : (Far.) Yılın en uzun gecesi 

şehlâ : (Far.) Elâ göz, koyu mavi göz. 

şekvâ : (Ar.) Yakınma, sızlanma, şikâyet. 

şerh-i Buharı: Buharı’nın açıklaması. 

şevk : (Ar.) Şiddetli arzu, neşe, sevinç. 

şeydâ : (Far.) Aşktan aklını kaybetmiş, divâne. 

şîb-i emel: (Far., Ar.) Ümit kaybı. 

şîrîn : (Far.) Sevimli, cana yakın. 

şorba : (Trkm.) Çorba. 

şüphe et- : (Ar., T. ) Kuşkulanmak. 

tâlie: (Ar.) Şans, talih. 

ta’kîp : (Ar.) Yetişmek, yakalamak veya bulmak amacıyla birinin 
arkasından gitme, izleme. 

taşra : (T.) Bir ülkenin başkenti veya en önemli şehirleri dışındaki yerlerin 
hepsi. 

tarikat: (Ar.) Allah’a ulaşmak arzusuyla tutulan yol; tasavvuf! meslek, 
tebennî (Ar.) Evlat edinme. 

tecessüm : (Ar.) Cisimlenme, görünme, göz önüne gelme, 
telhîd et- : (Ar., T.) Tanrı’nın varlığını inkar etmek, 
te’mîn : (Ar.) Sağlama, elde etme. 


119 




Journal of the College of Languages 


Issue 36 


tenezzüh : (Ar.) Gezinti. 

tûtî-i şîrîn zebân : ( Far.) Tatlı konuşan papağan. 

ur- : Vurmak, sürmek. 

vâlâ : (Far.) Yüksek, yüce. 

vâ- veylâ : (Ar.) Eyvah, beklenmedik, kötü, hoşa gitmeyen bir haber veya 
olay karşısında duyulan acınma, üzülme sözü, 
vebâ : (Ar.) Salgın hastalık, 
yâd : (Far.) Hatırlama, anma. 

yevm-i eaşûrâ : (Ar.) Aşura günü, Muharrem ayının onuncu günü, 
yevmi’t-tavaf: (Ar.) Etrafını dolaşma günü, hacı olmak üzere zamanında ve 
muayyen usul dahilinde Kabe’nin etrafını dolaşarak ziyaret etme 
günü. 

zebân : (Far.) Dil, lisan, 
zer (Far.) Altın, 
zer-fürûş : (Far.) Altın satan, 
zulmet-i beyzâ : Çok karanlık. 


KAYNAKÇA 

Benderoğlu, Abdüllatif, Irak Türkmen edebiyatı Tarihine Bir Bakış, c 1, 
Kültür Bakanlığı, Türkmen Kültür Müdürlüğü, Bağdat 1989. 

Çetin, Nurullah, Şiir Çözümleme Yöntemi, 4.bs., Öncü Kitap Yay., Ankara 
2006. 

Çetişi, İsmail, Metin tahlillerine Giriş / 1 Şiir, Akçağ Yay. 3.bs. Ankara 
2004. 

Dede, Hicri, Yadigâr-i Hicri, Bağdat Vilayet Matbaası, Bağdat, H. 
1329,1908 

Demiray, Kemel, Temel Türkçe Sözlük, 4. bs., İnkılap Kitabevi, İstanbul 
1993 

Demirci, Nefi, Unutulmayan Türkmen Şairlerinden Ağababa Hıdır 
Lütfü, İstanbul 2005. 


120 





Journal of the College of Languages 


Issue 36 


Devellioğlu, Ferit, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Luğat, Aydın Kitap 
Evi 25.bs. Ankara 2008. 

Dilçin, Cem, Örneklerle Türk Şiir Bilgisi, 4. bs., TDK yay., Ankara 1997. 
Gamgin, Behçet Merdan, Hıdır Lütfü ve Şiirleri 1880-1959, Abdülvahap 
Avcı Basımevi, Kerkük 2002. 

Hürmüzlü, Habip, Irak Türkmen Türkçesi Sözlüğü, 2. bs. Kerkük Vakfı 
Yay. Kerkük 2013. 

Çetişli, İsmail, Metin Tahlillerine Giriş 1 Şiir, 3.bs., Akçağ Yay., Ankara 
2004 

İzzet, Haşan Çardaklı, Çağdaş Türkmen Şairleri, Zaman Basımevi, Bağdat 
1990. 

Kemel, Hidayet, Abdülhakim Rejioğlundan seçmeler. Zaman Basımevi, 
Türkmen Kardeşlik Ocağı Yay. Bağdat 1986. 

Mehdi, Fazı Bayat, Irak’ta Türkmen edebiyatı Tarihi 1958-1968, Umme 
basımevi, Türkmen Kardeşlik Ocağı Yay. Bağdat 1984. 

Özkan, Nevzat, Türk Dünyası, Nufüsü,Sosyal Yapısı, Dil edebiyatı. 
Kayseri 1977. 

Saatçi, Suphi, Tarihten Günümüze Irak Türkmenleri, 2.bs., Ötüken Yay. 
İstanbul 2003. 

, ‘’Irak (Kerkük) Türk Edebiyatı” Türkiye Dışındaki Türk 
Edebiyatları antolojisi c.6, Kültür Bakanlığı Yay. Ankara 1997. 

,Akkoyunlu, Ziyat, Irak Muasır Türk Şairleri Antolojisi, 

Kültür Bakanlığı Yay. Ankara 1991. 

Terzibaşı, Ata, Kerkük Şairleri c.6, Bilgisayar Basımevi, Kerkük 2000. 

, Kerkük Şairleri c. 8, Bilgisayar Basımevi, Kerkük 2001. 
,Kerkük Şairleri, 3. Kitap, Ötüken Yay. İstanbul 2013. 

TDK, Türkçe Sözlük, 10 bs. , Ankara 2005. 

Kısaltmalar: 


121 



Journal of the College of Languages 


Issue 36 


age : Adı geçen eser 
Ar. : Arapça 
Bs. : Baskı 
Far. : Farsça 
Fr. : Fransızca 
İng. : İngilizce 
Öz. îs. : Özel isin 
s. : Sayfa 
S. Sayı 

Trkm. : Türkmence 
Yay. : Yayınevi 
Yun. : Yunanca 


ANALYSIS OF POETİCAL DESİGN İN THE POEM ‘’Taliim” ( MY 
FAFE) BY THE POES KHİDİR LUTFİ AND OTHMAN MATHLOOM 


Asst. Inst. Zainab Chupan Khider 


Abstract 


Turkman literatüre is regarded as a branch of the general Turkish 
literarure. The title Turman literatüre began to be used after 1918, and this 
remained under the influence of classical Turkishliterature till the beginning 
of the tvventieth century. The best poets who repreesented this type are Hijri 
Dada, Khidir Lütfî, Mohammad Sadiq, Othman Mathloom and others... 

In this study I followed the method of Professor Doctor Mohammad 
Kaplan (Ph.D) and Professor Doctor Nurullah Çetin(Ph.D) in analysing the 


122 




Journal of the College of Languages 


Issue 36 


poetical design. In this study I tried to analyse the poem entitled Taliim (My 
Fate) by the poet Khidir Lütfi and the poet Othman mathloom who wrote a 
poem with the sam title. It is difficult to pass judgements against our poets 
and accuse them of pessimism because their poems are in large number and 
they are in various types. They are educated poets and thinkers and we 
cannot neglect the hope and optimism that accompany the aspects of 
pessimism in their poems. 

If we carefully look at the literary fekts of the Turkman poets before 
1818 we find that they tackled many various subjects in their 
poems.However the phenomenon of pessimism in Turkman poets cam as a 
resulf of the political and social conditions and the intellectual limitations 
imposed on them. Therefore, fınding this pessimism attitude cam as a 
reaction to the unjust political condition whichdenied them their cultural, 
social and political rights. So, the Turkman poets expressed the tragedy their 
nation in a mtaphoric way in their pessimistic poems. 

Key words: Pessimism, Khidir Lütfi, Othman Mathloom, Taliim. 


^_jİÜg jbuC-j , JÜaİ yİ aâ. jCLüJ Ajjauİı 4 _g jlâla JjIaj 

yyai. ı_ıjjJ .j» 

„aU 

^alc. ÛXJ ji]l 1 <Llgj«uJ jÜİI G_lûVl İyi ^^jLgS jijl G_lûVI 

öûû ^yy^Jt, yy I (JjgII <ÜLg lya y , jLijdl jjâll LİÛJ LLâtl jl jjûll G—lûl y 1918 

yât ylC. y j ' '' - - r\'y s, 


ij, a\C- y y * y 


jjli^. AÜİ j^j (Jl ûLÜjojVI y j^/Uâ .L&a.^ ^ J 

jcLİl] n ^*JUa n jl yjju ’ljyul Lg y]lİA J CİA^JI L& Cllijljj LgjJğClg]' (JAsCj 

. jl ^İ*JI (_>gİĞj oyul ^aJâj (_£û]l ^ jl jale. y y * 


ayliSi jlâ _*Cg^c. j^ı ^ .ofrij y JjJa ^alk^VI y''' ^' jl 


O 4 


JÛ\ Jjllillj (J/ıVI G-Ijjjal jl j)lj ? jj^^İİLûj (jjâSLlA ç.l^)*_ıa) ^-3 .4^-jİİİa ±s-j\ j£. I j 

^*A AJİ -lâj^l^ll ^jLaû]l L_ljl^^> dl^laljai 


123 



Journal of the College of Languages 


Issue 36 


Û.İ13C. dile. jjJa yA Ijlli 1918 (»tc. (Jj3 ElJûVl ^J-saUÜ33 El j 

4_Lxxıludl C_âj^jiâil ^)Jİ dldîj ç.l^)xd ^jldllll oyy^zD (jl JJt _^&^)lxdl ^^3 <C-^İILû j 

jl j ^jllîull jdû —d (jl GI^JC. V E] y^ yA Ç^jSdl 3jjÜ]l j 4 ır-1 ^’dNM j 

4_lâlaj]| ^_a£4A^. (j-ö (_£3İI ^)jl^Jl (^, X4İ.İX4İ' ^1] ^Jjt3 ÛJ JjJa 

^A^ljdul (J£jd ^-û ^3 ûLuıLû yC. (jLûS^jJİI ç.l^)X_d]l IJJIC E] j _4_luılljal]l j 4 ır-l A d VIJ 

4_l4 jl .IMI 


1_ ]_ 1_ > ^xllİ3 ıjLaİic. j . ^ jldıll ;^1 * Q aII dil aI&II 


About the author: 

Araş. Gör. (Zeynep Çoban Hıdır) Kerkük Üniversitesi- Eğitim Fakültesi- 
Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde öğretim üyesidir. Irak tercümanlık 
demeği üyesidir. Tercümelik alanında çok tercüme yapmış, birden fazla 
araştırma Türkçeden Arapçaya çevirmesini yapmıştır. 


cobanuluhan@ yahoo.com 


124